OBJAWY SPEKTRUM AUTYZMU


Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ang.- autism spectrum disorder, ASD) obejmują zaburzenia neurorozwojowe mające swój początek we wczesnym dzieciństwie. Diagnozę ASD u dziecka stawia się przede wszystkim na podstawie obserwacji zachowań dziecka przez doświadczonych psychiatrów i psychologów. Wachlarz zachowań występujących dzieci z ASD obejmuje wiele różnych i specyficznych dla danego dziecka sposobów interakcji (lub ich braku). Jedne zachowania mogą być bardzo mocno nasilone, inne – słabo zaznaczone lub nieobecne. Nie jest koniecznym występowanie wszystkich niżej wymienionych zachowań. 

Charakterystyczne dla dzieci z ASD są zaburzenia w zakresie: 

  • zainteresowań - dzieci zamykają się w "swoim świecie", nie domagają się popularnych lub typowych zabawek, mogą godzinami bawić się lub obserwować jedną zabawkę lub rzecz (np. wozy strażackie, specyficzne programy telewizyjne, liście) oraz ciągle o nich opowiadać (każda próba zmiany tematu wiąże się z powrotem do specyficznego zainteresowania dziecka). 
  • zachowań - osoby z ASD posiadają sztywność zachowania, która objawia się wystąpieniem oporu dziecka w momencie zaburzenia ustalonego lub zastanego przez nie porządku. Problemem może być zmiana kolejności wykonywanych czynności, np. podczas mycia się, zmiana trasy dojazdowej do przedszkola/szkoły czy naruszenie ustalonego porządku dnia. Częsta u osób z ASD jest powtarzalność zachowań takich jak układanie przedmiotów jeden na drugim lub w linii.
  • relacji międzyludzkich i komunikacji społecznej - zaburzeniu ulega rozwój mowy (który zazwyczaj jest pierwszym zauważanym przez otoczenie objawem ASD). Dziecko może nauczyć się sylab i pierwszych słów, po czym po kilku miesiącach zapomina tego, czego się nauczyło. Często pojawia się język własny, używany do zabawy, jednak niemożliwa jest za jego pomocą komunikacja z rówieśnikami. Możliwe jest również niewykształcenie mowy. Dzieci, które wykształciły mowę mogą wygłaszać z pamięci w różnych nieodpowiednich momentach zdania zasłyszane w bajkach lub reklamach. Zaburzone jest również rozumienie przenośni i zwrotów niedosłownych. Dzieci z ASD nie reagują uśmiechem na twarze bliskich i sporadycznie nawiązują z nimi kontakt wzrokowy (błądzą wzrokiem, mają "pusty wzrok"). Zachowanie dzieci z ASD w stosunku do rówieśników jest mniej poradne, z racji trudności z rozeznaniem czyjegoś nastroju, ubogiej mimiki czy braku umiejętności podtrzymania konwersacji. Napotykają również trudności w rozwijaniu empatii, mogą nie uwzględniać reguły wzajemności. Subtelne zmiany i znaki w zachowaniu, takie jak zmiana tonu głosu, uśmiech czy zmrużenie oka u osób postronnych mogą być niezauważane przez dzieci lub uważane za budzące dezorientację. Osoby z autyzmem wysokofunkcjonującym mogą zdawać sobie sprawę z tych trudności i jednocześnie próbować budować relacje i przyjaźnie, jednak ich zachowanie często jest odbierane przez rówieśników za dziwaczne i specyficzne, co może prowadzić do poczucia opuszczenia i alienacji. 

Osoby z ASD często cierpią z powodu zaburzeń stymulacji – niektóre z bodźców są dla nich zbyt silne (zbyt mocno stymulujące, np. niektóre dźwięki, materiały – co wywołuje napad paniki lub agresji w pozornie normalnej sytuacji), a niektóre – zbyt słabe (np. własny dotyk). Częstym jest również występowanie zachowań autoagresywnych (tzw. stimming) – np. uderzanie głową o ścianę, szczypanie się, wyrywanie włosów, bicie samego siebie. Pojawienie się stimmingu może wynikać z właśnie niedostatecznej autostymulacji lub współistniejących zaburzeń lękowych. 

Pierwsze objawy ASD często pojawiają się już w pierwszych sześciu miesiącach życia dziecka, zwykle nasilając się z czasem (choć wrażenie nasilania się może wynikać ze spowolnienia lub zatrzymania rozwoju umiejętności komunikacji i mowy w porównaniu do innych dzieci). 

Przykładowymi typowymi wczesnymi objawami występującymi u dziecka z ASD są: 

  • dziecko nie uśmiecha się do ludzi w 6 m.ż. 
  • nie reaguje na swoje imię w 12 m.ż.  
  • nie wskazuje ani nie używa gestów w 12 m.ż. 
  • nie wypowiada pojedynczych słów w 16 m.ż. 
  • nie wypowiada dwuwyrazowych fraz w 24 m.ż. 
  • powtarza słowa lub frazy (echolalia) 
  • mówi w specyficzny „płaski” sposób (nie intonuje) 
  • unika kontaktu wzrokowego 
  • woli bawić się w samotności
  • nie dzieli zainteresowań z innymi 
  • nie udaje podczas zabaw (np. karmienia lalek) 
  • układa zabawki w linię 
  • bawi się zawsze w ten sam sposób 
  • skupia się na częściach zabawki (np. kółkach) 
  • staje się smutne, złe i drażliwe przez minimalne zmiany w otoczeniu 
  • musi utrzymywać codzienną rutynę (np. kolejność czynności przed spaniem) 
  • jest agresywne wobec innych i siebie 
  • nie boi się lub boi się bardziej niż przeciętne dziecko 
  • wykazuje nietypowe reakcje na dźwięki, zapachy, odczucia i wygląd (np. hałasy) 
  • mimika dziecka jest uboga 
  • unika lub opiera się przed fizycznym kontaktem 
  • traci jakiekolwiek umiejętności nabyte wcześniej 
Występowanie objawów w tak wczesnym okresie rozwoju dziecka umożliwia przeprowadzenie skutecznej wczesnej diagnostyki ASD. Ta jest niezbędna, by jak najszybciej wdrożyć u dziecka metody terapii, które dadzą mu szansę na prowadzenie normalnego, dorosłego życia. Niestety, w Polsce nie istnieją żadne wytyczne lub rekomendacje dotyczące przesiewowego wykrywania objawów zaburzeń ze spektrum autyzmu - rozpoczęcie procesu diagnostycznego rozpoczyna się więc dopiero w momencie, gdy rodzice, opiekunowie lub specjaliści zajmujący się dzieckiem wysnują podejrzenie występowania zaburzeń na podstawie własnych obserwacji zachowania dziecka. Powoduje to znaczne opóźnienie procesu diagnostycznego a w konsekwencji - terapii zaburzeń. 

Zgodnie z wytycznymi Amerykańskiego Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (Centers for Disease Control and Prevention, CDC) pierwszym etapem diagnostyki powinien być przesiewowy test w kierunku występowania ASD przeprowadzany w przychodni Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Jeżeli ten wykaże występowanie objawów wskazujących na ASD, dziecko powinno zostać poddane wnikliwej diagnostyce przez specjalistów - psychiatrów, psychologów, pediatrów, fizjoterapeutów, logopedów oraz laryngologów, okulistów czy genetyków by wykluczyć występowanie innych chorób, mogących dawać podobne objawy jak ASD. Gdy pozostałe przyczyny zostaną wykluczone, powinna zostać wdrożona dalsza diagnostyka ASD za pomocą testów tj. ADOS-2 czy ADI-R. 

Wraz z osobami zaangażowanymi w projekt „Spojrzeć w oczy” (www.spojrzecwoczy.pl) chcemy zmienić sytuację dotyczącą diagnostyki ASD. Na stronie projektu można całkowicie bezpłatnie zbadać swoje dziecko w wieku od 6 do 24 miesięcy życia w kierunku występowania objawów zaburzeń ze spektrum autyzmu. Dzieci, które w badaniu uzyskają niepokojący wynik, zostaną objęte w ramach możliwości opieką i poradami psychologicznymi i psychiatrycznymi. Każde dziecko może wziąć udział w projekcie – niezależnie, czy opiekunowie są zaniepokojeni rozwojem swojego dziecka, czy uważają, że wszystko jest w porządku. 

 Projekt ma charakter badawczy i ma na celu sprawdzenie, jak bardzo skuteczna wśród polskich dzieci jest nowa polska adaptacja amerykańskiego przesiewowego kwestionariusza CSBS-DP. Skuteczność badania będzie kontrolowana po ukończeniu przez dziecko 3 roku życia za pomocą kolejnego kwestionariusza wykorzystywanego u dzieci starszych lub wcześniej (jeśli wynik dziecka będzie niepokojący) przez osoby współpracujące przy projekcie. 

Projekt jest badaniem przeprowadzanym przez Katedrę i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, wspomaganym przez pracowników Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Uniwersytetu SWPS oraz Uniwersytetu Śląskiego. 

Dodatkowe informacje na temat ASD i badania można znaleźć na stronie projektu – 




Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Zespół Aspergera - nasza droga do diagnozy.

Powrót po 5 latach ciszy.

Diagnoza